W czasie pracy z materiałami źródłowymi w kartografii można napotkać na problem oceny w jakiej skali mapa została wykonana oryginalnie, czy jej georeferencja jest wystarczająco dokładna, oraz czy treść przedstawiona na mapie nie wnosi zbyt dużych zniekształceń. O ile w przypadku map powstałych pod koniec XIX wieku oraz w wieku XX większość z nich miała już dobre podstawy matematyczne, a w przypadku map topograficznych, również szczegółowe pomiary w terenie, o tyle w przypadku map starszych, np. XVIII wiecznych, ich jakość może pozostawiać wiele do życzenia. Tu jak zwykle z pomocą przychodzi oprogramowanie. Takim narzędziem które chciałbym dziś przedstawić jej MapAnalyst.

Sam program został napisany przez Bernharda Jenny i opublikowany na otwartej licencji w serwisie github.
Strona internetowa MapAnalyst
Strona projektu na github.com

Do poprawnego działania programu wymagana jest instalacja środowiska Java JRE, dla systemów Windows i MacOS dostępne są pakiety instalacyjne, zaś dla Linux’a paczka JAR, którą w większości dystrybucji uruchomimy bardzo prosto.
Interfejs użytkownika jest czytelny, cechuje się dużą prostotą, a jednocześnie sam program chodzi szybko, nie obciążając systemu. Po uruchomieniu pierwszym krokiem jest wybranie z menu File pozycji Import Old Map.

Następnie w prawym oknie powiększamy mapę „New” – czyli współczesną mapę pochodzącą z projektu OpenStreetMap do interesującego nas obszaru i z paska narzędzi u góry wybieramy tworzenie punktów kontrolnych. Po zaznaczeniu punktu zarówno na mapie historycznej jak i współczesnej, u dołu wybieramy pozycję Link, która powiąże oba punkty.

Dodawanie punktów kontrolnych

Gdy już utworzymy conajmniej pięć takich punktów kontrolnych, możemy wykonać obliczenia, uruchamiając przyciskiem znajdującym się z lewej strony na pasku narzędzi. Jeśli w zakładkach u dołu wybierzemy wyświetlanie siatki kartograficznej, okręgów niepewności wyniku lub izolinii skali/obrotu, zostaną one wyświetlone po obliczeniach.

Siatka zniekształceń

Izolinie zniekształceń

Koła błędu położenia

Ciekawą funkcją programu, szczególnie przydatną dla tych którzy chcą dokonywać oceny kartometryczności mapy, jest możliwość wyświetlenia raportu transformacji, oraz tabeli porównawczej metod transformacji.

Porównanie transformacji

Raport transformacji

Ostatnim krokiem jest możliwość zapisania mapy historycznej z naniesioną siatką kwadratową, okręgami czy izoliniami do wykorzystania w środowisku GIS lub graficznym.

Mapa księstwa cieszyńskiego

Na ilustracjach przedstawiony jest proces na przykładzie mapy autorstwa Johanna Davida Schleuen, berlińskiego drukarza, rysownika i kartografa, żyjącego w l. 1711-1774, „Das Fürstenthum Teschen in Ober-Schlesien”. Zwróćcie uwagę na zniekształcenie siatki kartograficznej w dolnej środkowej części mapy. O ile na pozostałych obszarach kierunki, kąty i odległości są raczej poprawne, o tyle w okolicach Jabłonkowa i dzisiejszej Trójwsi Beskidzkiej obszar przedstawiony w zniekształceniu. Przypuszczam że ma to związek z formatem arkusza na którym miała zostać opublikowana mapa, a jednocześnie strategicznym znaczeniem tego obszaru, na granicy śląsko-węgierskiej, co powodowało że autor nie mógł sobie pozwolić na ich pominięcie na mapie.

Jeszcze tylko małe sprawdzenie – próba kalibracji mapy z serii Floetzkarte des Oberschlesischen Steinkohlenbeckens – arkusza Trockenberg, opracowania w układzie współrzędnych Sucha Góra, w skali 1:10000. Po wprowadzeniu dziesięciu punktów kontrolnych porównanie transformacji mówi o skali opracowania 1:9980 przy transformacji Helmerta i 1:10000 przy Afinicznej. Bardzo dobry wynik, potwierdzający że ta seria map została wykonana z wspaniałą dokładnością topograficzną i w oparciu o ścisłe zasady matematyczne.

Gorąco polecam waszej uwadze korzystanie z tego programu.


tomasznycz

Geograf, kartograf, góral z wyboru